Tổng hợp các điểm thay đổi trong Thông tư 99/2025/TT-BTC thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC

Căn cứ theo Điều 3 Thông tư 99/2025/TT-BTC quy định:

Việc tạo lập, thực hiện, quản lý và kiểm soát các giao dịch kinh tế phát sinh của doanh nghiệp phải tuân thủ quy định của pháp luật, cơ chế chính sách có liên quan.

Doanh nghiệp có trách nhiệm tự xây dựng quy chế quản trị nội bộ (hoặc các tài liệu tương đương) và tổ chức kiểm soát nội bộ nhằm phân định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bộ phận và cá nhân có liên quan đến việc tạo lập, thực hiện, quản lý và kiểm soát các giao dịch kinh tế phát sinh tại doanh nghiệp, đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật doanh nghiệp và pháp luật có liên quan.

2.3.1. Đơn vị tiền tệ theo thông tư 99/2025/TT-BTC

“Đơn vị tiền tệ trong kế toán” là Đồng Việt Nam (ký hiệu quốc gia là “đ”; ký hiệu quốc tế là “VND”) được dùng để ghi sổ kế toán, lập và trình bày Báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Trường hợp doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ, đáp ứng được các yếu tố quy định tại khoản 2, 3, 4 Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC thì được chọn một loại ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán để ghi sổ kế toán và chịu trách nhiệm về lựa chọn đó trước pháp luật.

Doanh nghiệp căn cứ vào các yếu tố sau đây để xác định đơn vị tiền tệ trong kế toán:

• Đơn vị tiền tệ mà ảnh hưởng chính đến giá bán hàng hoá, dịch vụ và thường là đơn vị tiền tệ dùng để niêm yết giá bán hàng hóa, dịch vụ và thanh toán.
• Đơn vị tiền tệ mà ảnh hưởng chính đến chi phí nhân công, chi phí nguyên vật liệu, chi phí sản xuất, kinh doanh khác và thường là đơn vị tiền tệ dùng để thanh toán cho các chi phí đó.

Trường hợp căn cứ vào các yếu tố tại khoản 2 Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC mà doanh nghiệp chưa xác định được đơn vị tiền tệ trong kế toán thì các yếu tố sau đây cũng được xem xét để làm căn cứ xác định đơn vị tiền tệ trong kế toán của doanh nghiệp:

• Đơn vị tiền tệ sử dụng để huy động các nguồn lực tài chính (đơn vị tiền tệ sử dụng khi phát hành công cụ nợ, công cụ vốn,…)
• Đơn vị tiền tệ thường xuyên thu được từ các hoạt động kinh doanh và được sử dụng để tích trữ.

Đơn vị tiền tệ trong kế toán phản ánh các giao dịch, sự kiện, điều kiện liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp. Sau khi xác định được đơn vị tiền tệ trong kế toán thì doanh nghiệp không được thay đổi, trừ khi có sự thay đổi lớn về hoạt động quản lý và kinh doanh dẫn đến thay đổi trọng yếu trong các giao dịch, sự kiện và điều kiện đó.

2.3.2. Điểm mới về tỷ giá hối đoái trong thông tư thay thế thông tư 200/2014/TT-BTC

Trước đây, TT200/2014/TT-BTC quy định các tỷ giá khi ghi nhận mua/bán khác nhau, gây phức tạp trong hạch toán. Thông tư 99/2025/TT-BTC đã có sự làm rõ và linh hoạt hơn trong việc xác định tỷ giá giao dịch thực tế và tỷ giá chuyển đổi:

• Tỷ giá Giao dịch Thực tế theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (Áp dụng cho giao dịch trong kỳ): Doanh nghiệp được lựa chọn tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên giao dịch hoặc tỷ giá xấp xỉ (chênh lệch không vượt quá +/-1% so với tỷ giá trung bình).
• Tỷ giá Chuyển đổi Đơn vị Tiền tệ: Khi thay đổi đơn vị tiền tệ kế toán, doanh nghiệp phải chuyển đổi số dư theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng nơi thường xuyên có giao dịch tại ngày thay đổi đơn vị tiền tệ

TT 99/2025/TT-BTC đơn giản hóa và phân cấp mạnh mẽ quyền quyết định về lập BCTC riêng cho đơn vị trực thuộc:

• Quyền quyết định của Doanh nghiệp: Doanh nghiệp (trụ sở chính) có trách nhiệm tổ chức bộ máy kế toán và được quyết định công tác kế toán cho các đơn vị trực thuộc.
• Nguyên tắc Tổng hợp bắt buộc: Doanh nghiệp có các đơn vị trực thuộc phải tổng hợp cả thông tin tài chính của trụ sở chính và các đơn vị trực thuộc vào Báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Việc này phải được thực hiện trên cơ sở loại trừ tất cả các giao dịch nội bộ giữa trụ sở chính với các đơn vị trực thuộc hoặc giữa các đơn vị trực thuộc với nhau.
• Không bắt buộc lập BCTC riêng: Doanh nghiệp có các đơn vị trực thuộc phải tổng hợp cả thông tin tài chính của trụ sở chính và các đơn vị trực thuộc vào Báo cáo tài chính của doanh nghiệp trên cơ sở loại trừ tất cả các giao dịch nội bộ giữa trụ sở chính với các đơn vị trực thuộc hoặc giữa các đơn vị trực thuộc với nhau. Trong trường hợp này, trụ sở chính và các đơn vị trực thuộc của doanh nghiệp không bắt buộc phải lập Báo cáo tài chính của đơn vị mình, trừ trường hợp pháp luật khác có yêu cầu.
• Loại trừ Doanh thu/Chi phí nội bộ: Khi luân chuyển sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ giữa các đơn vị trực thuộc của doanh nghiệp, tùy theo đặc điểm hoạt động, phân cấp quản lý của từng đơn vị, doanh nghiệp có thể quyết định việc ghi nhận doanh thu tại các đơn vị trực thuộc mà không phụ thuộc vào chứng từ kèm theo (hóa đơn hay chứng từ nội bộ). Khi lập Báo cáo tài chính tổng hợp, tất cả các khoản doanh thu giữa các đơn vị trực thuộc đều phải được loại trừ.

Thông tư 99/2025/TT-BTC mang đến nhiều điểm đổi mới về chứng từ kế toán và sổ sách kế toán, hướng đến tăng cường quyền tự chủ cho doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ theo Luật Kế toán hiện hành:

• Tự chủ thiết Kế chứng từ & sổ sách: Doanh nghiệp được xây dựng, thiết kế biểu mẫu chứng từ kế toán tùy theo đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và yêu cầu quản lý của đơn vị mình.
• Đơn giản hóa quy định ký chứng từ: Việc lập và ký chứng từ kế toán được thực hiện theo quy định của Luật Kế toán, văn bản hướng dẫn Luật kế toán, hướng dẫn tại Thông tư này và các văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế. Các quy tắc chi tiết về hình thức và cách thức ký (như loại mực, chữ viết) sẽ tuân theo các quy định chung của Luật Kế toán, thay vì bị ràng buộc bởi các quy định chi tiết cứng nhắc trong chế độ kế toán như trước đây

2.6.1. Hệ thống tài khoản theo thông tư 99/2025/BTC

Thông tư 99 đã chuyển giao quyền chi tiết hóa và tùy chỉnh hệ thống tài khoản (HTTTK) từ Bộ Tài chính sang cho doanh nghiệp, thúc đẩy việc sử dụng HTTK như một công cụ quản trị mạnh mẽ, miễn là doanh nghiệp tuân thủ nguyên tắc kế toán cơ bản và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của Báo cáo tài chính.

• Thông Tư 99 cho phép doanh nghiệp chủ động mở thêm các tài khoản chi tiết (tiết khoản) để phù hợp với yêu cầu quản trị nội bộ. Khi sửa đổi, bổ sung HTTK, doanh nghiệp có trách nhiệm ban hành Quy chế hạch toán kế toán để làm cơ sở thực hiện, nêu rõ sự cần thiết và trách nhiệm của doanh nghiệp trước pháp luật về các nội dung đã sửa đổi.
• Không quy định chi tiết TK cấp 2 bắt buộc: Thông tư 99/2025/TT-BTC giảm bớt sự quy định cứng nhắc về các tài khoản chi tiết cố định (cấp 2, 3). Thay vào đó, doanh nghiệp được quyền mở thêm các tài khoản chi tiết cho các tài khoản tổng hợp.

2.6.2. Bãi bỏ và bổ sung một số tài khoản mới so với thông tư 200/2014/TT-BTC

Thông tư 99/2025/TT-BTC đã bổ sung một số tài khoản kế toán cấp 1 và cấp 2 mới để phản ánh chính xác hơn bản chất giao dịch và đặc thù ngành nghề, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, xuất nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt.

• Bổ sung Tài khoản Mới và Chức năng Mới:

• Bỏ TK 1562 -Chi phí thu mua hàng hóa: Thông tư 99/2025/TT-BTC cho phép xử lý linh hoạt hơn đối với chi phí thu mua. Trường hợp chi phí thu mua hàng hóa có giá trị nhỏ liên quan đến nhiều mặt hàng, doanh nghiệp có thể ghi nhận ngay vào giá vốn hàng bán (TK 632). Quy định này giúp tránh việc ghi nhận sai tài khoản hạch toán do không phân bổ chi tiết được các chi phí nhỏ, thay thế phương pháp phức tạp trước đây (ngụ ý loại bỏ TK 1562).
• Bỏ TK 611 (Mua hàng): Tài khoản TK 611 (Mua hàng) được sử dụng để theo dõi HTK theo phương pháp Kiểm kê định kỳ.

• Hàng Khuyến Mại: Thông tư mới quy định khi bán hàng khuyến mại, doanh nghiệp sẽ ghi nhận Nợ chi phí/Có 3331 (Thuế GTGT phải nộp), đồng nhất với quy định tại Thông tư 133.
• Tính Giá Xuất Kho Linh Hoạt: Cho phép doanh nghiệp áp dụng nhiều phương pháp tính giá xuất kho khác nhau cho từng loại vật tư, hàng hóa cụ thể, thay vì chỉ một phương pháp duy nhất cho toàn bộ.
• Áp dụng Phương pháp Chi phí Chuẩn (Standard Cost) trong tính giá thành sản phẩm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC: Thông tư bổ sung hướng dẫn áp dụng phương pháp chi phí chuẩn trong tính giá thành sản phẩm cho các doanh nghiệp sản xuất. Giúp doanh nghiệp có giá thành sản phẩm tức thì và không cần chờ phân bổ chi phí cuối kỳ, hỗ trợ tính toán lãi lỗ nhanh chóng. Khi bán hàng sẽ theo giá định mức, sau này tính lại giá sẽ đưa phần chênh vào HTK hoặc giá vốn.

• Đổi tên Bảng cân đối kế toán thành Báo cáo tình hình tài chính. Các thành phần khác giữ nguyên: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh BCTC. (Mẫu biểu khác với TT200)
• Kỳ Lập Báo Cáo: Bắt buộc lập BCTC năm. BCTC giữa niên độ (quý, bán niên) không bắt buộc theo chế độ kế toán mà phụ thuộc vào các luật liên quan khác (ví dụ: Luật Chứng khoán).
• BCTC Công Ty Có Chi Nhánh: BCTC của công ty bắt buộc phải hợp nhất các đơn vị trực thuộc (chi nhánh độc lập và phụ thuộc), yêu cầu bù trừ các khoản nội bộ. Không còn BCTC tổng hợp riêng biệt.
• Doanh nghiệp có thể thay đổi tài khoản nhưng BCTC phải đảm bảo đúng thông tư, chỉ được thêm chứ không được sửa đổi các chỉ tiêu đã quy định.

Theo Điều 28 Thông tư 99/2025/TT-BTC, kể từ ngày 01/01/2026, doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán phải đảm bảo tuân thủ các yêu cầu tối thiểu về chuyên môn và nghiệp vụ kế toán. Đây là quy định nhằm chuẩn hóa công tác ghi sổ kế toán theo phương thức điện tử, đồng thời tăng cường tính minh bạch, an toàn và khả năng kiểm soát số liệu.

• Yêu cầu tối thiểu đối với phần mềm kế toán: Phần mềm kế toán doanh nghiệp lựa chọn sử dụng phải đáp ứng các tiêu chí sau:
  • Tuân thủ pháp luật về kế toán, thuế: Mọi quy trình, chức năng, định khoản phải phù hợp quy định hiện hành, không được làm sai lệch bản chất nghiệp vụ hoặc thay đổi nguyên tắc kế toán.
  • Đảm bảo tính chính xác, minh bạch: Số liệu xử lý không được trùng lặp, sai lệch; khi có chỉnh sửa phải có lưu vết thay đổi theo thời gian để phục vụ công tác kiểm tra, đối chiếu.
  • Bảo mật và an toàn dữ liệu: Phần mềm cần có cơ chế bảo vệ, cảnh báo, chống can thiệp trái phép vào số liệu kế toán. Đảm bảo dữ liệu không bị xóa, chỉnh sửa bất hợp pháp.
  • Cung cấp dữ liệu kịp thời khi cần thiết: Có khả năng trích xuất báo cáo, sổ sách, dữ liệu đầu ra đầy đủ, chính xác, phục vụ cho cơ quan thuế và các bên có thẩm quyền khi được yêu cầu.
  • Khả năng kết nối, tích hợp hệ thống: Có thể kết nối với hóa đơn điện tử, chữ ký số, ngân hàng, phần mềm bán hàng hoặc các hệ thống khác để đồng bộ và liên thông dữ liệu kế toán.
  • Sẵn sàng cập nhật theo quy định mới: Có khả năng nâng cấp khi pháp luật về kế toán, thuế thay đổi, đảm bảo phần mềm luôn vận hành đúng chuẩn.
• Trách nhiệm của doanh nghiệp: Người quản lý, điều hành doanh nghiệp, kế toán trưởng hoặc người phụ trách kế toán phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về:
  • Tính chính xác, trung thực của thông tin kế toán trên phần mềm.
  • Việc lựa chọn, sử dụng phần mềm không đáp ứng yêu cầu cũng có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nếu xảy ra sai lệch số liệu.